مدنیت و شهرنشینی
ساعت ٥:٢۱ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/۳/٢٠ : توسط : دکترغلامعلی خمر

مدنیت و فرهنگ شهرنشینی در ایران یک تمدن قدیمی و پر سابقه ای است که در تمام فلات ایران توسعه و گسترش دا شته است.این تمدن با عوامل فرهنگ شهر نشینی بین النهرین که مکان اولیه پیدایش شهرنشینی مستقل با  ویژگیهای خاص آن ناحیه به حساب می آمد اشتراک یافته و از مظاهرفرهنگی آن برخوردار بوده است .

آغاز شهرنشینی در ایران را باید حدود سه هزار سال قبل از میلاد شمرد .در این زمان ،در جنوب غربی ایران شهر عظیم شوش پدیدار شد وحکومت وتمدن غیر ایرانی تعلق داشت اما نفوذ آن تا قلب ایران ادامه داشت .با مهاجرت آریاییان به ایران در نیمه هزاره دوم قبل ازمیلاد متدرجا"شهرهای ایران پدیدار می شود.بنا به تحقیق گیرشمن دهکده ماقبل تاریخ سیلک کاشان به شهری مستحکم تبدیل می شود                             

شهرنشینی در ایران تفاوتهای دیگری را نیز با شهرنشینی اطراف مدیترانه نشان میداد .شهرهای اطراف مدیترانه از ویژگیهای خاصی برخوردار بوده واز فلسفه خاصی تبعیت می کردند .نظام شهری در مدیترانه مبتنی برنوعی مردم سالاری اشرافی بود که  اکثرا بقاء و توسعه آنها مدیون موقعیت تجاری آنها بود .   

یکی از زمینه هایی که می تواند در تعریف شهر راهگشا باشد تعریف شهر بر مبنای مقایسه ِ آن با ده یا روستاست ( ده نشینی یا روستانشینی به عنوان مرحله ی پیشینی در سکناگزینی انسان )
از این نقطه نظر می توان به اختلافات جغرافیایی و بخشها و مکانهای موجود در شهر نسبت به روستا ، تراکم زیستی جمعیت و حجم و اندازه ی آن از نظر جامعه شناسی پیچیدگی مناسبات و روابط اجتماعی و پدیده هایی چون گمنامی و افزایش بیگانگی و تحت تاثیر بیشتر ساختهای اجتماعی بودن از نظر معماری تفاوتهای ریخت شناسی و کالبدی و ... را موردتوجه قرارداد  .
 از مهمترین ویژگیهای زندگی شهری معیشت و اشتغال است شهر جایی است که در آن معیشت اکثر مردم از راهی جز کشاورزی یعنی از طریق صنعت و خدمات تامین می گردد .
یکی از معیارهای جامعه شناختی در تفاوت میان شهر و روستا پدیده ی گمنامی است پدیده ای که خود درعین موردتوجه شهرنشینان بودن می تواند از عوامل اصلی افزونی مسائل و ناهنجاریهای اجتماعی همچون  جرم و جنایت ، اعتیاد ، طلاق و ... در شهرها نسبت به روستاها باشد . شهر می تواند به مکانی اطلاق گردد که در آن افراد و ساکنین آن یکدیگر را به راحتی نشناسند و روابط خویشاوندی در آن کمتر نمود یابد . البته گمنامی خود تا حدودی تحت تاثیر معیار اندازه است .
به طور کلی می توان از پدیده ی شهر نشینی و شهر به شرح زیر تعریف به عمل آورد :
1- شهر و شهر نشینی به عنوان تسلط امر متراکم در همه ی سازمانها ، موسسات و واحدهای مسکونی و افزایش جمعیت مکانهای ویژه
2- کانون اصلی عرصه ی خدمات به جمعیت متراکم در شهر و منطقه ی نفوذ آن .
3- شهر به عنوان تمرکز فعالیت های غیرکشاورزی در سکونتگاههای انسانی .

4- شهر به عنوان تسلط شیوه ی خاص زندگی و بیانگر سیر مدنیت و تمدن جوامع انسانی .

شهر به عنوان مکان استقرار انبوهی از انسانها محدودیت ها و اجبارهای خاصی برای شهرنشینان ایجادمی کند حضور در اجتماع بزرگی همچون شهر ایجاب می کند تا هر فرد کنترل بیشتری بر رفتارهای خود اعمال کند تا بتواند در شبکه ی پیچیده ی روابط و تعاملات زندگی شهری حضور یابد و تاثیرات منفی بر آن بر جای نگذارد . بنابراین عمده ترین زاویه های تعریف شهر را می توان در دید گاههای جمعیت شناختی ، ساختاری یا اقتصادی و سرانجام رفتاری یافت .